Blog
Book project: Next Europe

Bankenunie stap dichterbij

(geplaatst in Wegener kranten op 22 oktober 2012)

Bankenunie stap dichterbij

In de loop van 2013 komen alle zesduizend banken in de eurozone onder direct toezicht te staan van de Europese Centrale Bank. De oprichting van een bankenunie die hiervoor nodig is, is het belangrijkste besluit dat Europese regeringsleiders donderdag en vrijdag in Brussel hebben genomen.

Met het vaststellen van dit tijdpad is een belangrijke horde genomen. Eerder dit jaar besloten de lidstaten van de eurozone tot de oprichting van die bankenunie, die een cruciaal middel moet worden om de eurocrisis te beteugelen. En dat is hard nodig. Sinds het begin van de eurocrisis hebben lidstaten liefs 4500 miljard euro aan leningen en garanties aan banken moeten geven.

Als in de toekomst een bank in de problemen komt kan de Europese Centrale Bank als redder optreden, in plaats van het land waarin de bank actief is. Nu dreigt bijvoorbeeld de Spaanse overheid te verzuipen door enorme schuldenlasten van lokale banken. Met een bankenunie en centraal Europees toezicht kan dat niet meer. De risico’s zijn dan beter gespreid en de ongezonde band tussen bank en staat wordt doorbroken. Bovendien wordt de eurozone dan als geheel een sterkere financiële eenheid.

De regeringsleiders, verenigd in de Europese Raad, hebben de oprichting van de bankenunie ‘in de loop van 2013′ (preciezer wordt het niet) als doelstelling vastgelegd, maar nog niet hoe die eruit moet zien. Welke banken vallen er wel en niet onder? Wat wordt de werkverhouding met nationale toezichthouders? Hoe zit het met de democratische controle? En wat te doen met Europese banken die niet in een eurolidstaat zijn gevestigd, zoals Zweden of Polen? Mark Rutte en zijn collega’s zijn daar nog lang niet uit, mede omdat enorme nationale belangen op het spel staan.

Zo heeft Duitsland zich verzet tegen Europees toezicht op zijn Landesbanken. Een belangrijker probleem zit in de koppeling tussen de bankenunie en het noodfonds ESM. Nederland en andere lidstaten willen voorkomen dat banken die nu op omvallen staan, direct worden betaald uit het ESM. Premier Rutte spreekt daarom van een ‘tweetrapsraket’: eerst het toezicht regelen, daarna pas steunoperaties direct aan banken. Landen als Spanje en Ierland moeten daarom voorlopig zélf geld lenen bij het ESM in plaats van dat ze hun wankelende banken naar de ECB kunnen sturen voor de broodnodige kapitaalinjecties.

Niettemin worden de contouren van de bankenunie steeds duidelijker. Nog voor het eind van dit jaar wordt het Europese bankentoezicht juridisch mogelijk gemaakt – een tijdschema dat de Duitse premier Angela Merkel “zeer ambitieus” noemde. Daarna komen de 6.000 banken in fases onder het toezicht. Eerst is het de beurt aan de banken die nu staatssteun krijgen (zoals Bankia in Spanje), daarna volgen de zogeheten systeembanken (zoals ING), en ten slotte de meeste andere banken in de eurozone. Begin 2014 moet deze operatie zijn afgerond.

De toezichthouder zal als onderdeel van de ECB veel macht krijgen, tot en met de mogelijkheid om banken te sluiten aan toe. Maar het dagelijkse toezicht is en blijft in handen van nationale toezichthouders. En er is pas sprake van een echte bankenunie als ook de andere bouwstenen zijn voltooid: een Europees garantiestelsel voor spaartegoeden, gezamenlijke regels voor alle toezichthouders, en bemoeienis van de ECB bij het ‘afwikkelen’ van slechte banken.

Het is nu aan de Europese ministers van Financiën om de afspraken verder uit te werken, zodat de bankenunie er begin 2013 juridisch staat. De verantwoordelijke eurocomissaris, Michel Barnier, liet vrijdag in Den Haag weten dat dit tijdpad haalbaar is, mits alle lidstaten uiteindelijk akkoord gaan. Wel voorzag hij twee fundamentele problemen. Barnier: “We gaan door met het uitwerken van het plan. Maar we weten nog niet op welke manier we het beste de lidstaten buiten de eurozone bij de bankenunie kunnen betrekken. En de verhouding met nationale toezichthouders plus de democratische controle op de bankenunie is ook nog niet duidelijk.”